Vervuilende Chinese prijsvechters dwongen DSM eind vorige eeuw om voor het antibiotica-halffabrikaat 7-ADCA juist een milieuvriendelijker productieproces te kiezen. Een gemodificeerde schimmel verving vier dure, energieverslindende chemische reacties. De productiekosten namen met tientallen procenten af, vooral door een lagere energie- en grondstoffenrekening. De hoeveelheid afval daalde met een factor tien.

Nu, 10 jaar later, is DSM de enige westerse producent van 7-ADCA. Zeven westerse concurrenten gooiden de handdoek in de ring en ook in China zijn heel wat oude, vieze fabrieken stilgelegd. Zelf haalt het Delftse bedrijf dankzij stamverbeteringen intussen steeds meer product uit dezelfde fabriek. Met 150 miljoen recepten per jaar zit men nu ruim 125 procent boven de ontwerpcapaciteit, zonder in extra staal te investeren. De concurrentie de baas, zo prijkte het op een sheet tijdens een recente persbijeenkomst.

Het klinkt als een succesverhaal dat navolging verdient. Maar onvermeld blijft dat DSM in 2007 zelf ook serieus heeft overwogen om het bijltje er bij neer te gooien. Ondanks alles kon men de concurrentie met China nauwelijks aan, zo lekte destijds uit. En nog steeds zal het wel niet gemakkelijk zijn, want de fabrieksmanagers geven aan dat hun productieproces alleen een ‘fors’ financieel voordeel biedt zolang de grondstofprijzen hoog zijn. Geen haar op hun hoofd die er dus aan denkt om hun innovatie, waar ze terecht trots op zijn, verder uit te venten. In een markt die gekenmerkt wordt door overcapaciteit zet je geen kopie van je fabriek neer, ook niet in China.

Bij de productie van barnsteenzuur met een geheime bacterie, DSM’s nieuwste biotechnologische avontuur (zie ook C2W life sciences 21), ligt overcapaciteit opnieuw op de loer. Volgens het Amerikaanse tijdschrift Chemical & Engineering News hebben vier andere bedrijven c.q. consortia eveneens vergevorderde plannen voor barnsteenzuur uit bioreactoren. En daar zijn grote spelers bij als BASF, dat samenwerkt met het Nederlandse Purac, ’s werelds grootste producent van melkzuur in bioreactoren. De markt is nu nog klein. Maar velen hopen dat betaalbaar, milieuvriendelijk barnsteenzuur het startpunt zal vormen voor een waaier aan biobased chemicals en bioplastics.

C&EN vreest dat vijf spelers te veel is. Maar ik hoop dat de concurrentie tussen vijf producenten er juist voor zorgt dat de markt echt opengebroken wordt. De witte biotech, met de potentie om milieuvriendelijker te produceren en minder afhankelijk te worden van aardolie, kan na jaren met groeipijn immers wel eens een écht groot succesverhaal gebruiken in de stap van droom naar werkelijkheid.

Martine Segers