'Nederland telt steeds minder echte ondernemers', kopte het Financieele Dagblad in januari. De Kamers van Koophandel hebben becijferd dat het totale aantal ingeschreven ondernemingen in Nederland in 2009 met ruim 20.000 is gedaald. Die cijfers worden stevig geflatteerd door een nettotoename in het aantal eenmanszaken met ruim 30.000.

Er is alle reden om die groeiende stroom zelfstandigen zonder personeel (ZZP'ers) niet in de ondernemingsstatistieken mee te tellen. Het gros van de ZZP'ers is namelijk actief in de dienstverlening en heeft geen kapitaal, geen voorraad en geen wens om te groeien.

"De nieuwe ondernemers vormen geen banenmotor, ze dragen maar beperkt bij aan de economie", aldus marktanalist Ivo de Jong van de Kamers van Koophandel. Ze zijn in veel gevallen slachtoffer van ontslag en flexibilisering van de arbeidsmarkt. CBS-rekenmeester Michiel Vergeer spreekt onverbloemd van "marginalen, die geen wezenlijke economische activiteit laten zien".

Marginaal is in ieder geval de salarisontwikkeling: het gemiddelde ZZP-inkomen kromp in 2009 met 12 procent. De wrange karikatuur ‘Zwakzinnige Zonder Pensioen’ staat niet zo heel ver van de werkelijkheid.

Staatssecretaris Frank Heemskerk van Economische Zaken roemde de ZZP'er 2 jaar geleden als de voorhoede van een nieuw economisch elan – een overgang van een managementcultuur naar een ondernemerscultuur. Het kan verkeren: inmiddels ziet de overheid met zorg een nieuwe arbeidersklasse ontstaan die feitelijk alleen zijn eigen arbeid aanbiedt. Heemskerks gedroomde VOC-ondernemersvloot blijkt een klotsende massa eenpersoons roeibootjes.

De reality check van de staatssecretaris staat model voor de gemakzucht waarmee in het algemeen naar ondernemerschap wordt gekeken. U weet wel: ondernemen, dat is gewoon lekker eigen baas en op tijd je facturen sturen. Allemaal resulterend in dat levensgrote misverstand van de eenpitter die voor ondernemer wordt aangezien, maar in feite zichzelf en de Nederlandse economie geen dienst bewijst.

Daarmee zijn natuurlijk niet alle ZZP'ers nieuwe 'marginalen'. Maar wie ondernemerschap, innovatie en economische groei wil stimuleren, zal toch naar een andere klasse ondernemers moeten streven. Gelukkig is het ondernemersvak te leren, zowel in opleidingen als in de praktijk, blijkt uit onderzoek van adviesbureau Roland Berger. En ook opvallend: al te veel pamperen door de overheid met starterssubsidies en ondernemerswedstrijdjes blijkt averechts te werken.

Juist de starters die direct met klanten en omzet worden geconfronteerd doen het uiteindelijk het best. Ook hier geldt: echt ondernemen is lastig en gaat van au. Daar kunnen we maar beter eerlijk over zijn.

Arno van 't Hoog