Gaat Organon echt weg uit Oss? De nieuwe eigenaars willen er niets over kwijt. Maar de rest van Nederland weet het allang: elk zichzelf respecterend farmaconcern zet het mes in de R&D en dan is een achteraflabje in klompenland het eerste doelwit. Aandeelhouderswaarde, weet u wel.

De rest van Nederland weet wel méér allang. DSM is nu nog zelfstandig en uiterst innovatief, maar we zitten er op te wáchten dat iemand het opkoopt, opknipt, leegzuigt en verfrommelt. En op de dag dat de overname van Océ bekend werd, schreven we die werkgelegenheid meteen mentaal af. Rokus van Iperen mag nog zo hard roepen dat er niets verandert, heel Venlo wéét dat Océ binnen tien jaar gewoon weg is.

Waarom we dat weten? Misschien wel omdat we het stiekempjes prima vinden. De krantenkoppen spreken voor zich. Heel Europa bestrijdt de crisis door geld te steken in innovatie en duurzaamheid, behalve Nederland waar die investeringen juist fors teruglopen. De universiteiten scoren minder eerstejaars dan de vooraanmeldingen deden vermoeden, en vervolgens moet je lezen dat dat een méévaller is. Hoeven we geen extra collegebanken te timmeren. Zelfs de overheid heeft haar ambities voor de kenniseconomie deze zomer stilletjes teruggeschroefd: de middenmoot is goed genoeg.

Aandeelhouderswaarde, weet u nog? Momenteel lijken we in Nederland nog maar een ding te willen redden en dat is ons eigen pensioen. Dan investeer je inderdaad niet in zaken waar alleen de kleinkinderen beter van worden. Dan pak je je winst. Organon weg? Océ weg? R&D weg? Jammer voor hun, kassa voor ons. Zelfs het idee om op het onderwijs te bezuinigen teneinde de kosten van de vergrijzing op te vangen, is al niet meer taboe.

En waar werd die vergrijzing ook alweer door veroorzaakt? Juist. Dat we steeds ouder worden, is grotendeels te danken aan die R&D. En dat daar minder kinderen tegenover staan is zelfs rechtstreeks toe te schrijven aan Organon.

Het lijkt wel of het Nederlandse kennisniveau onderhevig is aan een perverse varkenscyclus.  Potentie te veel, ambitie te weinig. Zetten we éven de schouders er onder, dan zijn we in no time schathemeltjerijk. Waarna we, genietend van ons Zwitserlevengevoel, de hele boel weer lekker in elkaar laten kachelen.

Hoe slimmer we worden, hoe liever we weer willen verdommen. In de tijd van de VOC zag je dat ook al gebeuren. Eerst een Gouden Eeuw, dan tweehonderd jaar stagnatie en lamlendigheid.

Arjen Dijkgraaf