Dat er eindeloze rechtszaken zouden komen, had ik begin deze eeuw wel al verwacht. De regels rond het octrooieren van genen blonken niet uit in duidelijkheid. De Europese richtlijn was een politiek compromis waar destijds al 10 jaar strijd aan vooraf was gegaan. Onduidelijk was bijvoorbeeld of je de functie van een geïsoleerd gen mocht gokken door in een database naar vergelijkbare genen te zoeken of dat je ook experimentele gegevens moest hebben.

In die tijd meldde het onafhankelijke onderzoeksbureau GeneWatch UK dat er op ruim 160.000 humane genen octrooi was aangevraagd of al verstrekt. Anno 2010 een raar hoog getal, omdat het een factor zeven hoger is als het totale aantal genen waar een mens uit blijkt te bestaan.

Er braken gouden tijden aan voor juristen, dat kon haast niet anders. De meest in het oog springende slepende rechtzaak in Europa werd die rond twee borstkankergenen van het Amerikaanse Myriad Genetics. Aan de diagnostische testen die van Myriad alleen in zijn bedrijfslab uitgevoerd mochten worden, hing niet alleen een hoog prijskaartje. Het belemmerde volgens de aanvechters ook het onderzoek naar nieuwe mutaties in deze genen.

Hoe anders leek het in de VS te gaan. Waar in Europa in 2006 de juridische strijd tegen de genen BRCA1 en BRCA2 al in volle gang was, wist een van de pioniers van het genetische borstkankeronderzoek, Mary-Claire King, mij in dat jaar te vertellen dat er in de VS geen enkele oppositie gevoerd werd. "Die is er niet en ook nooit geweest. En daar is ook geen eenvoudige procedure voor."

Ik had dan ook totaal niet verwacht dat 4 jaar later de octrooien van Myriad compleet onderuit zouden gaan in een – waarschijnlijk zeer kostbare – Amerikaanse rechtszaak, gezamenlijk aangespannen door een burgerrechtenorganisatie, genetici, kankerspecialisten en patiënten. De rechter oordeelde kortweg dat genen producten van de natuur zijn en daarom niet octrooieerbaar. ‘Pigs fly’, was een van de verbaasde reacties.

In de VS kan Myriad nu nog in hoger beroep: een lange weg, die uiteindelijk eindigt voor het Supreme Court. Het is de vraag of dat lukt voor 2015, het jaar dat de octrooien op de bevochten borstkankergenen sowieso aflopen.

Wat het voor andere Amerikaanse gen-octrooien betekent, zal nieuwe jurisprudentie moeten uitmaken. Oftewel, er breken opnieuw gouden tijden aan voor juristen gespecialiseerd in biotech-octrooien.

Martine Segers