Fritz Haber, 1909
18 januari 2010 Rutger de Jong 0 reacties

Habers proefopstelling is nog altijd te bewonderen in een Duits museum.
Ammoniak, chemische formule NH3, is een eenvoudig stofje. Niemand had dan ook gedacht dat het produceren van ammonia uit stikstofgas (te isoleren uit de lucht) en waterstofgas (makkelijk te produceren uit water) een probleem zou zijn. Zeker niet omdat ook bij een blikseminslag ammonia ontstaat in een dergelijke reactie. In de praktijk was het echter nog niemand gelukt, en bang voor een onoplosbaar probleem, haakten veel chemici af. Zo niet de Duitse Jood Fritz Haber.
Wetende dat het mogelijk moest zijn om de twee gassen te combineren, al dan niet met stroom, werkte hij stug door aan zijn procédé. Daarvoor gebruikte hij een idee van Ramsay en Rayleigh in hun zoektoch naar het gewicht van stikstof: met ijzer stikstof afvangen uit gas. Daarmee bereikte hij uiteindelijk zijn doel en lukte het om ammonia te produceren bij een temperatuur van 1000 ºC. Nog niet tevreden voerde Haber de extreme omstandigheden verder op en bereikte met de ijzerkatalysator een rendabele productie bij een temperatuur van 550 ºC en een druk van 200 bar. Collega Carl Bosch verfijnde het proces verder zodat het geschikt was voor industriële productie.
Ondanks zijn goede bedoelingen met de uitvindingen werd Haber – die er een Nobelprijs voor ontving – door zijn mede-Joden verketterd: door het kunstmest en de diverse wapens die je van ammoniak kunt maken, waren de Duitsers in WO II vrijwel zelfvoorzienend.
Oersoep beste experiment
189 stemmen – na verwijdering van een aantal dubbelstemmers - ontving de redactie op de verkiezing voor ‘Het beste experiment’. De meeste stemmen – 35 – gingen naar het oersoepexperiment, tweede werd de ontdekking van PCR met slechts twee stemmen minder. De derde plaats was voor enantiomeren, die wel beduidend minder stemmen had. De minste stemmen – 8 – kreeg de ontdekking van fosfor, wat door de destillatie uit urine wel spannend, maar misschien minder aantrekkelijk is om te kiezen. Heel ver uiteen liepen de verschillende experimenten dus niet.
De volledige uitslag:
Oersoep (35): 'Bij dit experiment is erg goed nagedacht over het ontstaan van levensvormen uit de elementen.' (Jens Christiaans)
PCR (33): 'Dankzij enzymen uit thermofiele diepzeebacteriën is het mogelijk met DNA genetische ziektes op te sporen en modern forensisch onderzoek te doen.' (P. de Jonge)
Enantiomeren (24): 'Dit experiment leverde inzichten die van cruciaal belang zijn geweest - en nog steeds zijn - voor baanbrekende ontwikkelingen op bijna alle gebieden van de chemie.' (A.L. German)
Ureum (21): 'Het besef dat stoffen die in levende organismen ontstaan ook door ons synthetisch kunnen worden bereid, opende de weg voor heel wat ontwikkelingen die we nu als vanzelfsprekend beschouwen.' (Chris Hugelier)
Radium (18): 'Ik vond een mooi oud exemplaar van het boek Madame Curie bij De Slegte. Curie heeft in die tijd een enorme prestatie geleverd ten koste van haar gezin en gezondheid. Die opoffering is "buitenaards"!' (Anneke Westener)
Nylon (16): 'De synthese en inzet van kunststoffen uit aardoliederivaten is een fantastisch en nog steeds sterk ondergewaardeerd hulpmiddel om de razendsnelle depletie van onze natuurlijke grondstoffen - inclusief aardolie zelf - af te remmen.' (Stan Verbraak)
Ammoniak (11): 'In het midden van de jaren 90 werd geschat dat circa 40 procent van de wereldbehoefte aan stikstofhoudende producten zijn oorsprong heeft in het Haber-Bosch proces. Dit betekent in feite dat 40 procent van de wereldbevolking er niet zou zijn zonder de synthese van kunstmest.' (Eric Wils)
Mauveïne (10): 'Serendipiteit kwam samen met echte "chemie" en zo werd vervolgens de chemische industrie geboren.' (Ruud Herold)
Scheiding chlorofyl (9): 'Een synthese is vaak leuk en aardig, maar je bent vaak veel meer tijd kwijt met het zuiveren, scheiden, van de reactieproducten, reagentia, oplosmiddelen en ongewenste bijproducten.' (Jos Oudenhoven)
Fosfor (8): 'Op het idee komen om je urine droog te koken en daarmee een nieuw belangrijk element ontdekken, dat is pas wetenschap!' (B.D. Bosman)
Overig (4)
Onder de inzenders zijn vier prijzen uitgereikt (klik op de namen voor een kort profiel):
C2W is een uitgave van Beta Publishers.
© 2013 www.c2w.nl - alle rechten voorbehouden.