Opinie

Exact klimaat

Erwin Boutsma |
Microbiologie, Milieu & Toxicologie

De veronderstelde extra waarde van 'exacte wetenschap' is ook maar relatief, meent hoofdredacteur Erwin Boutsma. 

Vroeger ervoer ik het als een belediging als anderen mijn studie medische biologie niet onder de exacte wetenschappen schaarden. Hoezo werd ik op één hoop gegooid met geschiedenis, rechten en theologie? Biologie had zijn wortels toch stevig in de – meestal vrij exacte – chemie? En in bladgroenkorrels is quantum tunneling aan de gang; veel ingewikkelder natuurkunde is er niet.

Inmiddels weet ik beter. De kwalificatie ‘exact’ zegt niets over complexiteit of moeilijkheidsgraad en heeft geen esthetische waarde. Wiskunde en natuurkunde geven heldere en voorspelbare uitkomsten, chemie al een stuk minder, maar aan de biologie is vrijwel niets exact. We kunnen terugrekenen naar de exacte fundamenten, maar al die begrepen, onbegrepen en zelfs onbekende variabelen samen geven zelden een exacte uitkomst. In het lab heb ik talloze keren verbijsterd gekeken naar de uitslag van een luciferase-assay, differentiatieproef of zelfs zoiets simpels als een miniprep: waarom zie ik geen fotochemisch signaal, geen uitgroeiende neuronen en geen DNA-pellet? Ik deed de proef exact hetzelfde als de vorige keer! Ongetwijfelde herkenbare lab-frustraties voor velen van u. 

Klimaatwetenschappers zitten in een vergelijkbare situatie. Ze worstelen met zeer exacte wetenschappen als warmteleer, hydrologie, stoffysica en stromingsleer, maar de gezamenlijke uitkomst van de talloze variabelen is altijd een zeer inexacte statistische kans. Extra handicap voor de klimaatwetenschappers: een onzekerheidsmarge is een voedingsbodem voor scepsis.

In Nature en Nature Geoscience is de statistiek onlangs verder aangescherpt, waarmee de klimaatvoorspellingen stelliger en exacter zijn geworden. Zelfs de verguisde hockeystickgrafiek – die de temperatuurstijging van de laatste jaren weergeeft – is weer in ere hersteld en preciezer dan ooit. De Volkskrant kopte naar aanleiding daarvan: ‘Duidelijker wordt het niet: de klimaatverandering van nu is echt uniek.’

De tegenwerpingen van klimaatsceptici als Marcel Crok worden daarmee steeds potsierlijker. Zijn boek De staat van het klimaat uit 2010 blijft een indrukwekkend minutieus uitzoekwerk dat veel vraagtekens plaatst bij het klimaatonderzoek, maar na negen jaar is de conclusie dat de boodschap van zijn ‘tegenstanders’ aan statistische significatie en dus kracht wint. Zijn kritiek op bijvoorbeeld de werking van het IPCC en het weglaten van onwelgevallige data – hoe kwalijk ook – gaat over details die de algemene tendens over de opwarmende aarde niet onderuithalen.

Klimaatwetenschap heeft bovendien een schitterend voordeel ten opzichte van bijna alle andere wetenschappen. Waar een leek de geleerde heren en dames maar op hun woord moet geloven dat de kwantummechanica echt zo spooky is als ze beweren en dat we echt geregeerd worden door een bizar spiraalvormig polymeer waarvan we miljarden kopieën hebben, kan diezelfde leek zélf ervaren dat het klimaat verandert. Veel potsierlijker nog dan Crok zijn de politici die volhouden dat er niets aan de hand is als we via de media jarenlang voorbeelden zien van ongewoon extreem weer over de hele wereld en in Europa kampen met recorddroogtes en hittegolven van nooit eerder vertoonde proporties.

Klimaatwetenschap blijft voorlopig nog statistiek en geen exacte wetenschap omdat het net als de biologie gestoeld is op talloze variabelen waarvan we een deel niet goed begrijpen of zelfs niet kennen, en daarom zullen we vast nog een keer een Elfsteden­tocht meemaken. Maar dat verandert niets aan de langjarige tendens.

De waarde van ‘exact’ is ook maar relatief.

Deel deze pagina
Ontvang de nieuwsbrief

Meld je aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte van het laatste nieuws van C2W.

Meld je nu aan!

Word abonnee/lid

Sluit nu een abonnement af of word lid van de KNCV en ontvang elke week het laatste nieuws, digitaal of op papier. 

Sluit nu een abonnement af!

Naar boven