Opinie

Systeem

Arjen Dijkgraaf | maandag 26 september 2016

Ken je dat? Kun je eindelijk een Grote Maatschappelijke Uitdaging te lijf, en wil je dat de hele wereld laten weten. Wijzen de eerste drie tijdschriftredacties je doorbraak af en doet de vierde een jaar over publicatie.

Al die tijd moet je het grote nieuws voor jezelf houden. En is het moment eenmaal daar, dan gaat de pdf achter een slotje. Zou het niet fijn zijn als er andere publicatie­kanalen waren?

Vrijwel overal binnen de wetenschap hoor je tegenwoordig die roep. Maar niet in de klassieke chemie. Publiceren in traditionele tijdschriften, met de peer review als hoogge(l)eerde scheidsrechter, blijft daar de gouden standaard. Open access? Leuk zolang iemand anders het betaalt, maar het hoeft niet. Bloggen over lopende onderzoeksprojecten? Brengt alleen maar onbetrouwbare wetenschap in omloop. Preprintservers, als variatie op die blogs? Idem, en je brengt ook nog je kans op een reguliere publicatie in gevaar.

Dan kun je mopperen dat het systeem nu eenmaal zo werkt, en dat je voor je positie daarbinnen wel móet meedoen. Maar wie laat het zo werken? Wijzelf. Het zijn chemici die de tijdschriftredacties bemensen, via NWO-CW (nog wel!) de onderzoeksbudgetten verdelen, de postdocs aanstellen en de Nobelprijzen uitdelen.

Misschien beseffen we iets te goed hoe weinig wereldschokkend ons werk vaak is. In de life sciences werkt iedereen in feite aan dezelfde puzzel, namelijk het menselijk functioneren. Maar in de klassieke chemie zitten veel onderzoekslijnen in een dusdanig smalle niche dat er wereldwijd hooguit twee vakgroepen serieus op kunnen voortbouwen. Mocht je dat willen, dan kun je die wel een persoonlijk mailtje sturen. De rest van het veld heeft er hoegenaamd niets aan, en die maatschappelijke uitdagingen... tja. Waarom we het toch publiceren? Nou, vanwege dat verfoeide maar in feite o zo comfortabele systeem, dus.

Geen wonder dat veel chemici als de dood zijn voor verandering. Wat als de buitenwereld merkt dat ze eigenlijk niet veel hebben te melden? Wie zich nu aangesproken voelt, heeft een probleem.