Verenigingen

‘Als chemicus heb je bepaalde verantwoordelijkheden’

KNCV | vrijdag 15 februari 2019

Een interview met Jan Apotheker, die nauw betrokken was bij de totstandkoming van de Drie Kernwaarden voor chemici.

Scheikunde gaat een belangrijke rol spelen bij het oplossen van omvangrijke problemen waarmee de wereld de komende vijftien jaar wordt geconfronteerd. Het is dan ook belangrijk én noodzakelijk dat een chemicus op een ethische en verantwoorde manier werkt, vindt Jan Apotheker, voorzitter van de Onderwijscommissie van IUPAC. Hij heeft samen met allerlei partners een gedrags­code voor de chemicus ont­wikkeld.

Duurzaamheid

‘In een van de UN Sustainable Development Goals staat heel specifiek de scheikunde’, vertelt Apotheker. ‘Naar aanleiding daarvan is IUPAC, samen met EuCHemS, aan de slag gegaan.’ Het streven was de duurzaamheidsdoelen te implementeren in het onderwijs, waardoor leerlingen een beter beeld krijgen van wat de rol van scheikunde kan zijn in het halen van die doelen. ‘En uiteraard hopen we dat daardoor meer leerlingen voor scheikunde kiezen.’

Hieruit ontstonden de zogenoemde The Hague Ethical Guidelines. ‘Die gedragsregels richten zich niet alleen op chemische wapens, maar op mensen met chemische kennis. Het is eigenlijk een set ethische normen en waarden voor de chemicus.’ Apotheker vertelt dat deze code verder gaat dan bijvoorbeeld een Code of Aca­demic Conduct. ‘De academische gedragscode gaat veel meer over integriteit en onderzoek. Maar de Haagse richtlijnen richten zich specifiek op de chemicus en de extra verantwoordelijkheden waarmee hij te maken heeft.’
Apotheker vertaalde de Haagse richtlijnen naar de Neder­landse situatie, samen met een werkgroep met vertegenwoordigers uit de industrie, de overheid en het onderwijs. ‘Als je daadwerkelijk met deze gedragscode in Nederland wilt werken, is breed draagvlak noodzakelijk.’

Zijn de kernwaarden voor de chemicus wel nodig? ‘Ja’, vindt Apotheker. ‘De ethische aspecten verbonden aan het werk van een chemicus zijn onderbelicht. In de huidige werkvormen in het onderwijs komt het nauwelijks aan bod. Ethiek komt weleens aan bod, maar niet specifiek gericht op de chemicus. Want als chemicus heb je bepaalde verantwoordelijkheden, kijk maar naar de drugsproblematiek in Brabant, het dumpen van drugsafval of het ronselen van chemiestudenten voor xtc-labs.’

Meer kennis

‘Als chemicus, maar ook als onderwijzer in de chemie, heb je een bepaalde verantwoordelijkheid over de manier waarop je met chemische kennis omgaat en hoe je die doorgeeft. Dus dat moeten we aan de orde stellen in de klas’, stelt Apotheker. De werkgroep van Apotheker heeft inmiddels een lespakket ontwikkeld, gebaseerd op een ontwikkeling bij de Univer­siteit Utrecht; een soort stappenplan waarbij je in verschillende fases kunt discussiëren over een casus over bijvoorbeeld het maken van de drug GHB. Dit jaar bieden ze het lespakket aan op verschillende onderwijsinstellingen en universiteiten. ‘Het doel is dat de kernwaarden worden voor discussie in de klas, met leerlingen en studenten op alle niveaus.’

De Drie Kernwaarden voor de Chemicus staan inmiddels op de website van de KNCV. Nieuwe leden van de KNCV wordt gevraagd de gedragscode te onderschrijven. ‘90 % van de mensen werkt nu al volgens deze regels. Maar doordat we de kernwaarden nu heel concreet hebben gemaakt, en in breder verband presenteren, worden ze een expliciet onderdeel van een organisatie en gedachtegoed’, zegt Apotheker. ‘Daarnaast hoop ik dat door de discussie over de kernwaarden, studenten en leerlingen ook echt gaan praten over de wereldsituatie en de duurzaamheidsdoelen van de VN. En zich realiseren dat je als chemicus een bijdrage kunt leveren aan oplossingen voor duurzame doelstellingen. Scheikunde presenteren als wetenschap die het verschil kan maken.’


Drie Kernwaarden voor chemici

  1. Een chemicus dient zorg te dragen voor de veiligheid van zichzelf, van collega’s en van de omgeving bij het werken met chemische stoffen en bij het toepassen van chemische kennis. Zowel in zijn/haar eigen werk bestaat die verantwoordelijkheid, maar ook in het signaleren van processen die mogelijk voor mens en/of milieu schadelijk zijn.

  2. Een chemicus draagt naar vermogen bij aan een duurzaam gebruik van stoffen, zodat het huidig gebruik van (grond)stoffen geen belasting is voor gebruik in de toekomst.

  3. Een chemicus dient zich te houden aan geldende regels en normen en waarden. Dat geldt niet alleen voor het eigen gedrag. Van een chemicus mag verwacht worden dat hij/zij in zijn/haar ogen onethisch gedrag van anderen signaleert en ter kennis brengt van de relevante autoriteiten.

Carolien Terlien

KNCV

Logo KNCV

De Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging (KNCV) vergroot de (vak)kennis van leden, bevordert de contacten tussen leden en behartigt hun belangen in hun werkveld en richting politiek en overheid. Werk, Onderwijs en Maatschappij zijn de speerpunten van het beleid. Ook maakt de KNCV zich hard voor de beeldvorming van de chemie buiten de vereniging.

NBV

Logo NBV

De Nederlandse Biotechnologische Vereniging (NBV) is dé beroepsvereniging van professionals werkzaam in de toegepaste life sciences. De NBV wil professionele activiteiten en maatschappelijk verantwoorde beroepsuitoefening stimuleren. Daarnaast draagt de NBV bij aan een evenwichtige informatievoorziening over nut, belang en maatschappelijke betekenis van de biotechnologie.

NVBMB

Logo NBVME

De Nederlandse Vereniging voor Biochemici en Moleculair Biologen(NVBMB) is opgericht in 1927 en vertegenwoordigt de belangen van studenten en professionals in deze vakgebieden. De vereniging heeft tot doel het veld van biochemie en moleculaire biologie te stimuleren. 

Jong KNCV zoekt versterking!

Ben je lid van de KNCV en wil jij je professionele netwerk uitbreiden? Wil je samen met andere jonge chemici de KNCV vertegenwoordigen bij bedrijven en onderwijs­instellingen? Neem jij initiatief en bezit jij over organisatietalent? Dan is Jong KNCV op zoek naar jou! Mail je vragen of je sollicitatie naar ons!