Verenigingen

Beter zijn dan Wikipedia

KNCV | donderdag 25 juni 2020

Ingmar Swart en Daniël Blanco over lesgeven op afstand in coronatijd en daarna.

‘Op donderdag gaf ik nog gewoon college. Op vrijdag hoorde ik dat de universiteiten zouden worden gesloten en we vanaf dat moment online les moesten geven. Ik heb me dat weekend gestort op het uitzoeken hoe ik dat kon organiseren. Die maandag heb ik college gegeven via Microsoft Teams’, zegt Ingmar Swart, associate professor aan de Universiteit Utrecht. Hij is een van de velen die de afgelopen tijd zijn onderwijs digitaal heeft moeten aanbieden.

Ook Daniël Blanco, docent aan de Radboud Universiteit, heeft zijn studenten sinds eind maart niet meer in een fysieke collegezaal kunnen ontvangen. Blanco won in 2019 de KNCV Onderwijsprijs. Hij werd uitgeroepen tot beste docent van het wetenschappelijk onderwijs. Dat betekende echter niet dat het voor hem makkelijk was om te schakelen naar een lesmethode via internet.

‘Ik had juist het gevoel dat alle dingen die mij een goede leraar maken verdwenen waren’, zegt Blanco. ‘Ik stel bijvoorbeeld tijdens mijn les veel open vragen aan de studenten, om ze te laten nadenken. Hun antwoorden en die interactie zijn er op die manier niet meer via het internet. Natuurlijk kon ik nog steeds informatie overbrengen, maar wat mij betreft gaat lesgeven niet alleen over zo veel mogelijk informatie in een college stoppen. Informatie is toch al overal! Wat is het verschil tussen iets opzoeken op Wikipedia en een hoorcollege bijwonen? Als je geen goede docent hebt, is dat verschil heel klein.’

Contact

Ook Swart vond het lastig om zijn colleges online aan te bieden. ‘Je praat een uur lang tegen een scherm zonder feedback. Na een tijdje begon ik me een beetje schizofreen te voelen. Normaal kun je aan de non-verbale communicatie van de studenten zien of je uitleg landt of niet. Grapjes en spontane uitstapjes zijn ook minder makkelijk te maken als je geen rechtstreeks contact hebt.’

Niet alleen daarom is in dezelfde fysieke ruimte zijn nodig voor een leraar, meent Blanco. ‘Je raakt al het contact kwijt. Het is zo belangrijk om een band op te bouwen met je studenten. Daardoor gaan ze meer hun best doen; ze willen aan je verwachtingen voldoen. Ik heb nu alleen een lijst met namen. Ik weet niet eens hoe hun gezicht eruit ziet!’

‘Ik liet mensen vragen stellen via een chatfunctie’, zegt Swart. ‘Maar ik merkte veel terughoudendheid bij de studenten. Ik denk dat dat kwam omdat ze het een ongemakkelijk idee vonden dat al hun klasgenoten konden meelezen. Dat gaat dan toch anders dan in het echt.’

Blanco ziet ook onverwachte nadelen aan zijn onlinecolleges. ‘Ik combineer in mijn colleges de feitelijke kennis met voorbeelden uit het echte leven en interessante anekdotes. Omdat ik alles digitaal moet doen, is het veel lastiger om duidelijk te maken wat de hoofd- en bijzaken zijn in mijn verhaal. Ik kan niet even iets terzijde op het bord schrijven. Ik kan me voorstellen dat dat voor studenten verwarrend is.’

Draai gevonden

Swart en Blanco hebben uiteindelijk hun draai gevonden in het digitale onderwijs. ‘Ik had een beetje geluk, want ik had al met een goede digitale methode geëxperimenteerd’, zegt Swart, die in 2017 de Prijs Docenttalent won, onder meer voor zijn innovatieve manier van lesgeven. ‘Ik geef een vak over vaste stoffen. Daar komen veel vergelijkingen in voor, maar als ik die in een PowerPoint laat zien, dan gaat het voor veel studenten te snel. Daarom schrijf ik vergelijkingen altijd op het bord. Ik zocht manieren om dat digitaal te maken. Zo heb ik een tablet gevonden waarop ik met een pen kan schrijven. Die schrijfsels kan ik in realtime delen met mijn studenten.’

‘Ik kan wel dingen meenemen van het reguliere onderwijs’, zegt Blanco. ‘Door mijn ervaring weet ik instinctief na welke zinnen ik een stilte moet laten vallen en wanneer ik de aandacht er weer bij moet halen met een interessant verhaal. Daarnaast had ik bedacht om debatten te houden in mijn werkcolleges. Het vak dat ik geef gaat over duurzame chemie, wat het perfecte onderwerp is voor een discussie. Mijn studenten laat ik nu met elkaar afspreken om die debatten via Zoom te doen.’

Toekomst

Veel docenten zullen uiteindelijk een ritme hebben gevonden in het online aanbieden van hun lessen. Maar is er ook een vaste plek voor digitaal onderwijs als de universiteiten straks weer opengaan?
‘Ik heb wel ideeën over onlinelessen in de toekomst van de universiteit. Als je hetzelfde vak vijf of zes jaar achter elkaar geeft, hoor je jezelf vaak dezelfde dingen zeggen. Als je nou de beste lessen zou kunnen opnemen, zouden studenten die vanuit huis kunnen bekijken. Dan kun je ook helemaal uitpakken met meerdere camerahoeken en takes, zoals in een film. Zo kun je het helemaal perfect maken. Studenten hoeven zo een stuk minder vaak naar de universiteit, alleen voor werkcolleges bijvoorbeeld. Maar minimaal één dag per week aanwezig zijn is wel nodig voor het menselijk contact. Anders worden we robots’, besluit Blanco.

Jenny Hasenack
KNCV

Logo KNCV

De Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging (KNCV) vergroot de (vak)kennis van leden, bevordert de contacten tussen leden en behartigt hun belangen in hun werkveld en richting politiek en overheid. Werk, Onderwijs en Maatschappij zijn de speerpunten van het beleid. Ook maakt de KNCV zich hard voor de beeldvorming van de chemie buiten de vereniging.

NVBMB

Logo NBVME

De Nederlandse Vereniging voor Biochemici en Moleculair Biologen (NVBMB) is opgericht in 1927 en vertegenwoordigt de belangen van studenten en professionals in deze vakgebieden. De vereniging heeft tot doel het veld van biochemie en moleculaire biologie te stimuleren. 

NBV

Logo NBV

De Nederlandse Biotechnologische Vereniging (NBV) is dé beroepsvereniging van professionals werkzaam in de toegepaste life sciences. De NBV wil professionele activiteiten en maatschappelijk verantwoorde beroepsuitoefening stimuleren. Daarnaast draagt de NBV bij aan een evenwichtige informatievoorziening over nut, belang en maatschappelijke betekenis van de biotechnologie.

Jong KNCV zoekt versterking!

Ben je lid van de KNCV en wil jij je professionele netwerk uitbreiden? Wil je samen met andere jonge chemici de KNCV vertegenwoordigen bij bedrijven en onderwijs­instellingen? Neem jij initiatief en bezit jij over organisatietalent? Dan is Jong KNCV op zoek naar jou! Mail je vragen of je sollicitatie naar ons!